“Tri thức là vàng” – Điều này có đúng không? Nó chỉ đúng một nửa mà thôi. Nó là thật khi bạn chuyển hóa được nó thành tác dụng cho cuộc sống này: Hạnh phúc hơn, khỏe mạnh hơn, kiếm được nhiều tiền hơn, vui vẻ hơn. Nó chẳng có ý nghĩa gì cả khi bạn không có bất cứ thay đổi nào sau khi tiếp nhận.
Nhưng vấn đề lại không nằm ở tri thức, nó nằm ở chính bạn. Với thời đại internet, thông tin rác tràn ngập nhưng thông tin có giá trị vẫn rất nhiều và ngày càng dễ tiếp cận. Gần như mọi lĩnh vực trên đời, kinh thư có giá trị đều có thể đọc với mức giá rất rẻ, thậm chí hầu hết miễn phí.
Như vậy chúng ta có một sự thật:
- Thông tin hay và có giá trị rất nhiều, sẵn, rẻ.
- Giá trị của thông tin đó với người đọc lại rất thấp.
Số người hiểu được tri thức là vàng cực nhỏ, chỉ coi là giấy lộn là nhiều. Từ đó dẫn tới việc không khai thác được thông tin. Kết quả tất yếu là lạc giữa núi vàng nhưng vẫn mải mê tìm kiếm xem có mảnh sắt vụn nào không. Tỉ lệ người thành công trong cuộc sống này và lượng tri thức đang tồn tại phản ánh chính xác vấn đề. Bài này, Hoài Phong sẽ lý giải cho bạn chính xác vì sao như vậy.
4 tầng của hiểu biết
Tôi phát hiện ra sự nghiêm trọng của một thứ gọi là ảo giác tri thức. Nó là thứ kiến thức “biết rõ”, “hiểu đúng” nhưng chưa đủ sâu tới mức chuyển biến thành hành động, kết quả. Nó không phải hiểu sai, không biết mà là không đủ sâu. Bỏ qua những người không đọc sách, đây chính là vấn đề mà những người đọc xong biết, nhưng cuối cùng để đó.
Bất cứ điều gì bạn biết, nhưng bạn không thực hành theo nó thì có thể khẳng định những gì bạn biết mới chỉ nằm ở “ảo giác tri thức”.
Có thể nói phần lớn tri thức trong chúng ta lại thuộc nhóm này. Đó là lí do cho sự trì hoãn, vô kỷ luật cực độ.
- Biết uống rượu bia nhiều gây hại gan, thận, mỡ máu: Thực hành nhậu 3 lần mỗi tuần.
- Biết lạm phát sẽ ăn mòn tiền tệ. Thực hành: Chưa biết làm gì.
- Biết: Bitcoin tăng giá trong dài hạn: Thực hành: Long short Futures ngắn hạn kiếm tiền.
- Biết: Cờ bạc chắc chắn thua: Thực hành: Nạp tiền vào kiếm tí đã.
Bạn có biết không? Biết, hiểu khá rõ là khác. Đa số có thể nói vanh vách về cả 4 chủ đề trên và hàng vạn thứ khác. Nhưng hãy thử nhìn vào góc độ thực hành, được bao nhiêu?
Đó chính là số ít khác biệt, thành công của cuộc sống này.
Nếu bạn không thực hành theo những gì bạn “Biết”, tất cả chỉ đang là ảo giác của bạn. Bạn thực sự chưa hề “Hiểu thật sự”. Hãy xem 4 level của hiểu biết dưới đây:
- Biết (đọc được, nghe được)
- Hiểu (nắm logic, cấu trúc)
- Hiểu sâu (thấy rõ hệ quả, nhân quả)
- Giác ngộ (không thể không làm)
Hãy thẳng thắn thừa nhận về bản thân đi. Những gì trong đầu bạn đa số giờ ở level 1 – 2, cao lắm là 3. Những gì ở level 4 thực sự rất ít. Nếu có, chúng mang đến cho bạn sự thoải mái vô cùng, sự rõ ràng, hiệu quả ở mọi mặt.
Bạn cần làm gì?
Thực hành chính là cốt lõi của mọi thứ. Thậm chí ngay cả đời sống tinh thần, cũng là thứ cần hiểu rõ rồi thực hành, chỉ là thực hành trong não bộ. Những thứ bạn biết thực sự đã ít nhiều đủ dùng nên chưa cần bổ sung (Nếu thêm nữa càng tốt). Nhưng vấn đề của bạn là ngay lập tức tìm cách chuyển đổi chúng thành hành động.
Ngồi xuống, lấy bút ra, ghi ra 10 – 15 thứ thiết thực nhất về cuộc sống mà bạn biết. Sau đó tự hỏi bạn đã làm theo nó chưa? Nếu chưa, nó có nghĩa là bạn chưa hiểu đủ sâu.
Lười biếng, trì hoãn nó là bản tính cố hữu của đa số chứ không phải riêng ai. Chúng ta có 3 cách khắc phục:
- Chịu áp lực bắt buộc – Ví dụ cơ chế quản lý chặt chẽ, giám sát từ bên thứ 3, giải pháp tạm thời.
- Tự tạo động lực cố gắng – Thường chỉ có tác dụng 3 ngày rồi mờ dần.
- Đọc sâu, đọc kỹ tới khi kiến thức đạt mức giác ngộ – thức tỉnh. Lúc đó bạn tự làm, không cần ai nhắc một cách cực mạnh mẽ, bền vững.
Ghi nhớ:
Học cuối cùng để hành, không phải học rồi để đó. Bắt buộc phải đi được tới bước hành động mới là “xong”. Mục tiêu của học là phải đạt được level 3 – 4. Lúc này, tri thức đúng nghĩa là vàng, thậm chí hơn vàng. Nó tạo ra sự tốt đẹp cho bạn về cuộc đời, tiền bạc v.v
Với sự trợ giúp của AI, tìm hiểu và mở rộng vấn đề bây giờ rất dễ dàng. Hãy sử dụng nó để chuyển từ “biết” thành “thức tỉnh” thật tốt. Chúng ta không thể thực hành trong tình trạng mù đường. Nhưng cũng không thể tới đích bằng cách gọi tên con đường hoặc nhìn thấy con đường rồi để đó.
Nhắc lại: Tri thức hiện nay gần như miễn phí cho tất cả. Đọc sách giúp bạn tiến gần hơn tới cơ hội, nhưng chúng vẫn còn cách rất xa. Hiểu rõ, thực hành chính là con đường quyết định bạn thuộc nhóm nào. Kinh thư vạn bộ không giúp bạn biết bơi, khi bạn không nhảy xuống nước.
Nếu ví cuộc đời này là 1 vực, mỗi level là một bậc thang thì phải tận bậc thang thứ 4, bạn mới thực sự bước lên phía trên và tận hưởng những gì tươi đẹp.
Giác ngộ có thể phai nhạt
Bạn không chỉ thiếu giác ngộ, bạn còn thiếu cả cơ chế duy trì nó. Không quá khó để đạt được level 4 khi đọc một tài liệu đủ tốt. Hoặc gặp một hoàn cảnh đủ thức tỉnh (Tai nạn, cú shock tài chính, biến cố cuộc đời v.v). Tuy nhiên trạng thái này không kéo dài mãi mãi – Đây là điều đặc biệt quan trọng cần nhớ. Chúng nhanh chóng phai nhạt tùy theo độ ấn tượng của tín hiệu giác ngộ và đặc thù cá nhân mỗi người. Sau khi phai nhạt, nó không biến mất mà di chuyển thành kiến thức ở level 2 – 3. Lúc này, bạn sẽ thấy sự đối nghịch giữa những gì bạn “biết” và những gì bạn “làm”. Đây là thực trạng phổ biến xảy ra gần như ở tất cả mọi người.
Một người sau khi say rượu, vô cùng mệt mỏi và đau đầu. Họ sẽ “giác ngộ” được rằng không nên uống rượu quá say. Nó sẽ có tác dụng trong 1 tuần, 1 tháng, 3 tháng tùy người. Nhưng chắc chắn, khi chưa bị phai nhạt, họ hành động cực đúng đắn. Và cũng chắc chắn được rằng, giác ngộ dù sâu tới đâu cũng mờ dần theo thời gian. Nó cũng tương tự cách bạn định hướng cuộc đời sau những trận ốm, đi đám tang trở về. Rồi mọi thứ lại phai dần, bạn lại bắt đầu hành động thiếu chuẩn mực.
Như một con dao, phải mài dũa thì mới luôn sắc sảo. Sự giác ngộ và tri thức cũng vậy, nó cần được ôn luyện để giữ vững ở Level 4 – Level có ý nghĩa. Chỉ cần để nó trượt xuống level 3, mọi giá trị biến mất.
Để chống lại điều này, hãy tự cảm nhận bản thân giống như một con dao. Khi nào thấy mình không còn tích cực, thay đổi tiêu cực hoặc hành động bớt chuẩn xác, là lúc cần “học lại”. Đọc lại với kiến thức, tự nhắc nhở kiểm điểm với ý thức. Chúng không nhất thiết duy trì hằng ngày, nó sẽ tạo thói quen bỏ qua, chỉ đọc chữ chứ không thấm nội dung. Nó nên được tái ghi nhớ định kỳ hàng tháng. Chính bạn sẽ là người cảm nhận rõ nhất, khi nào lưỡi dao đã thực sự cần phải mài. Còn dù là ai, vẫn nên định kỳ mài dũa, bởi tính phai nhạt nó là tất yếu.
Những người thành công vẫn phải ghi chép lại, người tu tập phải đọc lại kinh sách, có những người cứ phải đọc đi đọc lại một cuốn sách. Đơn giản là để giữ cho não bộ khỏi “quên” và rơi trở về Level 3 của tri thức, thứ không có ý nghĩa gì.
Như vậy bạn có 2 mục tiêu rất rõ ràng: Học tới level 4 – Giác ngộ và duy trì level đó định kỳ. Còn không, vàng biến mất, trong đầu bạn thực ra chỉ là giấy mà thôi.
Tiếp theo, hãy bắt đầu với:
- Phân loại 4 nhóm tri thức – Xác định xem mình thiếu gì để còn tìm mà học
- Quy trình sử dụng tri thức – Đón nhận được tri thức, đọc sách thử xử lý nó ra sao
Hoài Phong